Du học nghề định cư: con đường vừa học vừa mở lối ở lại

Du học nghề định cư là con đường thế nào

Nói một cách gần gũi, du học nghề định cư là khi bạn sang một nước khác để học một nghề có tay nghề rõ ràng, thường gắn liền với thực hành và làm việc tại doanh nghiệp. Sau khi có bằng và kinh nghiệm, bạn có thể xin visa lao động, rồi từng bước hướng tới thường trú nếu đáp ứng điều kiện của nước sở tại.

Điểm hấp dẫn nằm ở chỗ bạn vừa học vừa làm, nên đường đi khá thực tế. Nhiều nước đang thiếu lao động lành nghề trong các ngành như điều dưỡng, kỹ thuật, xây dựng hay nhà hàng, khách sạn. Vì thế họ mở ra các chương trình học nghề gắn với thị trường việc làm và có lộ trình ở lại rõ ràng cho người học.

Tuy vậy, đây không phải con đường bảo đảm. Mỗi nước có quy định riêng, và việc ở lại phụ thuộc vào ngành nghề, tiếng, kết quả học tập cùng hợp đồng lao động. Bài viết này giúp bạn hình dung bức tranh chung để tự cân nhắc, chứ không thay cho tư vấn pháp lý cụ thể cho hoàn cảnh của anh chị.

Du học nghề khác du học đại học ra sao

Khác biệt lớn nhất là cách học. Du học đại học thiên về lý thuyết, nghiên cứu và thường kéo dài ba đến bốn năm. Du học nghề lại gắn chặt với thực hành: bạn dành phần lớn thời gian ở xưởng, bệnh viện hay doanh nghiệp, học đúng kỹ năng mà công việc cần. Mô hình học nghề kép của Đức, còn gọi là Ausbildung, là ví dụ tiêu biểu.

Về chi phí, học nghề thường nhẹ nhàng hơn. Ở một số chương trình, bạn còn nhận trợ cấp hằng tháng từ doanh nghiệp trong thời gian học, đủ trang trải sinh hoạt cơ bản. Trong khi đó, học đại học có thể tốn kém học phí đáng kể, tuỳ nước và tuỳ trường.

Về hướng ra trường, người học nghề thường có việc làm khá sớm vì đã quen môi trường thực tế và có sẵn mối quan hệ với nơi làm. Còn bằng đại học mở ra dải nghề rộng hơn, phù hợp với các vị trí đòi hỏi chuyên môn học thuật. Không có lựa chọn nào tốt hơn tuyệt đối, chỉ có lựa chọn hợp với bạn hơn.

Chọn ngành để dễ ở lại

Nguyên tắc chung là chọn ngành mà nước sở tại đang thiếu người. Khi một nghề nằm trong danh sách thiếu hụt lao động, chính phủ thường ưu tiên cấp visa và mở lối định cư thuận lợi hơn. Các nhóm hay được nhắc tới gồm điều dưỡng và chăm sóc, kỹ thuật cơ khí, điện, xây dựng, công nghệ thông tin, đầu bếp và dịch vụ khách sạn.

Bạn nên tra cứu danh sách ngành nghề ưu tiên chính thức của nước mình nhắm tới, vì danh sách này thay đổi theo từng năm. Với nước Đức, cổng thông tin Make it in Germany của chính phủ liệt kê các ngành đang cần lao động và điều kiện đi kèm khá rõ ràng.

Một lời khuyên thật lòng: đừng chọn ngành chỉ vì nghe nói dễ ở lại. Hãy cân nhắc cả sức khoẻ, tính cách và khả năng gắn bó lâu dài với nghề. Một công việc bạn làm được đều đặn nhiều năm sẽ giúp hồ sơ định cư của bạn vững hơn nhiều so với một ngành thời thượng mà bạn nhanh chán.

Chuyển từ visa du học sang visa lao động, định cư

Con đường điển hình gồm ba chặng nối nhau. Đầu tiên là visa du học hoặc học nghề để bạn sang học. Sau khi tốt nghiệp, nhiều nước cho phép ở lại một thời gian để tìm việc, thường qua dạng visa làm việc sau tốt nghiệp. Khi có hợp đồng lao động phù hợp, bạn chuyển sang visa lao động chính thức.

Chặng cuối là thường trú. Sau vài năm làm việc hợp lệ, đóng thuế đầy đủ và đáp ứng yêu cầu về tiếng cùng thu nhập, bạn có thể nộp hồ sơ xin thường trú. Với nước Úc, thông tin về các dòng visa và điều kiện được cập nhật tại trang của Department of Home Affairs.

Điều quan trọng là mỗi chặng có mốc thời gian và điều kiện riêng, và quy định có thể đổi. Bạn nên kiểm tra thông tin chính thức trước mỗi bước, giữ hồ sơ gọn gàng và đừng để hết hạn visa. Nếu thấy rối, tìm một đơn vị hỗ trợ hoặc luật sư di trú uy tín để được xem xét đúng hoàn cảnh của mình.

Quy định vừa học vừa làm (giờ làm thêm)

Hầu hết các nước đều cho du học sinh làm thêm, nhưng có giới hạn số giờ để bạn không sao nhãng việc học. Mỗi nơi một mức: ở Canada, bạn được làm ngoài trường tối đa 24 giờ một tuần trong kỳ học; Úc tính gộp theo hai tuần, tối đa 48 giờ; còn Anh giữ mức 20 giờ một tuần. Đến kỳ nghỉ thì thoáng hơn nhiều. Với chương trình học nghề gắn với doanh nghiệp, thời gian làm tại nơi thực tập thường được tính riêng theo hợp đồng đào tạo.

Bạn nên xem giới hạn giờ làm thêm là ranh giới cần tôn trọng, không phải rào cản khó chịu. Làm quá giờ cho phép có thể ảnh hưởng tới visa và cả hồ sơ định cư sau này. Với nước Canada, quy định về làm thêm của du học sinh được nêu tại trang của Immigration, Refugees and Citizenship Canada.

Một mẹo nhỏ giúp anh chị đỡ vất vả: hãy ưu tiên công việc liên quan tới ngành đang học. Vừa có thu nhập, vừa tích luỹ kinh nghiệm đúng nghề, lại tạo mối quan hệ với nơi có thể tuyển bạn sau tốt nghiệp. Đó là cách làm thêm thông minh, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu ở lại lâu dài.

Post-study work visa các nước so sánh

Post-study work visa là dạng visa cho phép bạn ở lại làm việc một thời gian sau khi tốt nghiệp, trước khi tìm được công việc dài hạn. Đây thường là bước đệm quan trọng trên hành trình du học nghề định cư, vì nó cho bạn thời gian ổn định công việc và hồ sơ.

Mỗi nước có cách gọi và thời hạn khác nhau. Úc có dạng visa làm việc sau tốt nghiệp với thời gian tính theo bậc học và ngành, và nay giới hạn tuổi chặt hơn trước. Canada có giấy phép làm việc sau tốt nghiệp, thời hạn gắn với độ dài khoá học, kèm yêu cầu về tiếng và về ngành học với người học nghề, cao đẳng. Còn tại Mỹ, sinh viên quốc tế quen thuộc với chương trình OPT cho phép làm việc thực hành sau khi học xong.

Vì các chính sách này được điều chỉnh thường xuyên, bạn đừng dựa vào thông tin cũ hay lời truyền miệng. Trước khi quyết định chọn nước nào, hãy đọc kỹ điều kiện mới nhất trên cổng thông tin chính thức của nước đó, và đối chiếu với ngành học, khả năng tiếng cùng tài chính của bạn để chọn hướng đi thực tế nhất.