Cải tổ H-1B 2026: phí mới, xổ số theo lương và tác động tới người Việt

Cải tổ H-1B 2026 gồm những thay đổi nào

Khi nghe cụm từ cải tổ H-1B, nhiều người tưởng đó là một đạo luật duy nhất. Thực tế, năm 2026 chứng kiến ba thay đổi tách biệt cùng dồn tới một lúc: một khoản phí mới rất lớn cho hồ sơ H-1B, một cách chọn hồ sơ ưu tiên người lương cao, và một luật siết lại thời hạn lưu trú của sinh viên F-1. Ba mảnh ghép này liên quan chặt tới nhau, vì phần lớn lao động trẻ đi từ ghế nhà trường tới việc làm đều đi qua cả ba.

Điểm chung của cả ba là chúng thay đổi luật chơi cho người mới bắt đầu sự nghiệp tại Mỹ nhiều hơn là người đã ổn định. Một kỹ sư đã đi làm vài năm, lương cao, đã có H-1B thì ít bị ảnh hưởng. Ngược lại, một sinh viên vừa tốt nghiệp, đang làm OPT và hy vọng bốc được suất H-1B lại đứng ngay tâm bão. Hiểu đúng bạn thuộc nhóm nào là bước đầu tiên để bớt hoang mang.

Với cộng đồng người Việt, điều này rất đáng quan tâm. Con đường quen thuộc của du học sinh Việt là F-1 (du học) tới OPT (thực tập sau tốt nghiệp) rồi tới H-1B (lao động chuyên môn), sau đó mới tính chuyện thẻ xanh. Cải tổ H-1B chạm vào từng nấc của con đường đó. Bài viết sẽ đi qua từng thay đổi, tác động thật, và quan trọng nhất là cách theo dõi nguồn chính thức thay vì chạy theo tin đồn trên mạng.

Phí 100.000 USD và cuộc chiến pháp lý chưa ngã ngũ

Tâm điểm gây sốc nhất là khoản phí 100.000 USD. Xuất phát từ một tuyên bố hành pháp ban hành tháng 9/2025, khoản phụ phí này áp cho một số hồ sơ H-1B nộp từ ngày 21/09/2025. Con số lớn tới mức nhiều doanh nghiệp phải tính lại việc có bảo lãnh nhân viên nước ngoài hay không. Đây chính là phần khiến cụm từ cải tổ H-1B tràn ngập mặt báo suốt gần một năm qua.

Điều nhiều người bỏ sót là phạm vi áp dụng. Theo hướng dẫn của Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS), khoản phí nhắm vào hồ sơ H-1B mới xin qua lãnh sự ở nước ngoài, chứ không áp cho hồ sơ chuyển diện (change of status), gia hạn hay điều chỉnh cho người đã có mặt hợp pháp tại Mỹ. Nghĩa là một du học sinh đang làm OPT rồi chuyển sang H-1B ngay trong nước Mỹ thường không thuộc diện đóng khoản này. Dù vậy, phạm vi vẫn đang được tranh luận, nên đừng vội kết luận cho trường hợp của mình.

Quan trọng hơn, số phận khoản phí vẫn chưa ngã ngũ. Ngày 08/06/2026, một tòa liên bang ở Massachusetts tuyên khoản phí là bất hợp pháp và hủy bỏ nó. Chính phủ kháng cáo và xin tạm hoãn phán quyết. Đến ngày 24/07/2026, tòa phúc thẩm liên bang khu vực 1 từ chối yêu cầu tạm hoãn đó, nghĩa là việc thu phí lẽ ra phải dừng lại. Nhưng chính phủ vẫn có thể theo đuổi các bước pháp lý tiếp theo, nên trạng thái hôm nay chưa chắc là trạng thái tháng sau.

Bài học rút ra không phải là con số, mà là cách bạn đọc tin. Một khoản phí có thể bị hủy hôm nay, được khôi phục tuần sau, rồi lại bị chặn. Nếu bạn hoặc chủ lao động của bạn đang cân nhắc nộp hồ sơ, hãy kiểm tra thông báo mới nhất trên trang chính thức của USCIS ngay tại thời điểm nộp, thay vì tin một bài chia sẻ đã cũ vài tháng.

Xổ số H-1B chuyển sang ưu tiên người lương cao

Thay đổi thứ hai âm thầm hơn nhưng ảnh hưởng sâu: cách chọn hồ sơ H-1B. Do số đơn luôn vượt xa hạn ngạch (cap), Mỹ từ lâu chọn ngẫu nhiên trong số hồ sơ đăng ký. Một quy định mới đăng trên Cổng thông tin Đăng ký Liên bang (Federal Register) ngày 29/12/2025, có hiệu lực từ 27/02/2026, chuyển sang cơ chế chọn theo trọng số dựa trên mức lương. Cơ chế này áp dụng ngay cho mùa đăng ký tài khóa 2027 hồi tháng 3/2026.

Cách tính dựa trên bốn bậc lương thịnh hành (prevailing wage) của Bộ Lao động Hoa Kỳ (DOL), từ Level I tới Level IV. Hồ sơ trả lương Level IV được đưa vào lượt chọn bốn lần, Level III ba lần, Level II hai lần, còn Level I chỉ một lần. Nói cách khác, càng trả lương cao thì cơ hội được chọn càng lớn. Người sử dụng lao động phải khai đúng bậc lương OEWS tương ứng với vị trí và khu vực làm việc khi đăng ký.

Tác động rơi thẳng vào lao động trẻ. Theo các con số tham chiếu được nêu khi ban hành quy định, vị trí Level IV có thể đạt xác suất được chọn khoảng 61%, trong khi Level I rớt xuống chỉ còn khoảng 15% (con số có thể thay đổi theo lượng đơn thực tế, nên hãy kiểm tại nguồn chính thức). Sinh viên mới ra trường thường được xếp Level I hoặc II, nên đây là nhóm chịu thiệt rõ nhất khi cải tổ H-1B nghiêng về người lương cao.

Về mặt thủ tục, phí đăng ký mỗi hồ sơ vẫn giữ ở mức 215 USD, không đổi so với năm trước. Mùa đăng ký tài khóa 2027 mở từ ngày 04/03/2026 đến 19/03/2026, và Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS) thông báo kết quả chọn trước ngày 31/03/2026. Nếu bạn đang chuẩn bị cho mùa kế tiếp, hãy theo dõi lịch và mức phí chính thức, vì cả hai đều có thể được điều chỉnh mỗi năm.

Sinh viên F-1 và OPT trước luật thời hạn cố định

Mảnh ghép thứ ba chạm tới sinh viên sớm hơn cả H-1B. Ngày 17/07/2026, cơ quan chức năng công bố một quy định cuối cùng thay khái niệm thời hạn theo tình trạng (duration of status) bằng một thời hạn lưu trú cố định, dự kiến có hiệu lực từ 15/09/2026. Thay vì được ở lại đến khi còn học, sinh viên F-1 sẽ được nhập cảnh cho một khoảng cố định bằng độ dài chương trình ghi trên Form I-20, tối đa không quá 4 năm.

Tin trấn an trước: quy định này không xóa bỏ OPT hay STEM OPT. Sinh viên vẫn có thể làm OPT 12 tháng sau tốt nghiệp, và nhóm ngành STEM vẫn được gia hạn thêm 24 tháng. Điểm mới là nhiều người sẽ phải nộp thêm đơn xin gia hạn lưu trú (Mẫu I-539) song song với đơn xin giấy phép làm việc (Mẫu I-765). Có một giai đoạn chuyển tiếp 6 tháng để giảm sốc, nhưng từ ngày 18/03/2027, việc nộp kèm I-539 trở thành bắt buộc với hồ sơ OPT và STEM OPT.

Một thay đổi nhỏ mà đau: thời gian ân hạn sau khi kết thúc chương trình bị rút từ 60 ngày xuống còn 30 ngày. Đây là khoảng thời gian bạn có để rời Mỹ, nộp OPT, chuyển diện hoặc chuyển trường. Ngắn hơn nghĩa là ít dư địa xoay xở hơn nếu hồ sơ trục trặc. Thêm bước I-539 cũng làm tăng nguy cơ ngày bắt đầu đi làm bị lùi và gián đoạn công việc, điều mà cả sinh viên lẫn nhà tuyển dụng đều ngại.

Quy mô nhóm chịu ảnh hưởng không nhỏ. Các thống kê năm 2026 cho thấy có khoảng 418.781 sinh viên đang tham gia OPT, với lượng gia hạn STEM tăng khoảng 54% (số liệu tham chiếu, nên kiểm tại nguồn chính thức). Du học sinh Việt Nam nằm trong dòng chảy đó, nên bất kỳ thay đổi nào về OPT và thời hạn F-1 đều chạm trực tiếp tới kế hoạch ở lại làm việc của các bạn.

Cải tổ H-1B tác động thế nào tới người Việt

Gộp ba thay đổi lại, cải tổ H-1B tạo ra một bức tranh vừa đáng lo vừa có điểm sáng cho người Việt. Đáng lo vì lao động mới ra trường, lương khởi điểm thấp, đứng ở phía bất lợi của cả khoản phí lẫn cách chọn hồ sơ mới. Điểm sáng nằm ở một khía cạnh ít người nhắc: lợi thế của Việt Nam trên bản đồ thẻ xanh việc làm.

Về thẻ xanh diện việc làm, người Việt có một lợi thế thầm lặng. Theo Visa Bulletin gần đây của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, phần lớn diện EB-2 và EB-3 cho người sinh tại Việt Nam ở trạng thái current, tức không phải xếp hàng dài như đồng nghiệp Ấn Độ hay Trung Quốc. Nhưng đây luôn là câu chuyện tùy Visa Bulletin từng tháng, có thể siết lại bất ngờ, nên cần kiểm tra mỗi kỳ công bố thay vì tin vào một con số cũ.

Cũng cần phân biệt rõ để khỏi kỳ vọng sai. Diện EB-3 đòi hỏi doanh nghiệp bảo lãnh việc làm và phải qua bước kiểm định thị trường lao động (PERM), khác hẳn EB-1 hay EB-2 NIW vốn cho phép tự nộp mà không cần chủ bảo lãnh. Có H-1B không tự động thành thẻ xanh; đó là hai chặng riêng, và chặng thẻ xanh vẫn phụ thuộc vào Visa Bulletin lẫn thiện chí bảo lãnh của công ty.

Mặt trái thực tế là thái độ của nhà tuyển dụng. Khi vừa có khoản phí lớn treo lơ lửng, vừa có cơ chế chọn ưu tiên lương cao, một số doanh nghiệp sẽ ngần ngại bảo lãnh vị trí khởi điểm. Điều này không có nghĩa cánh cửa đóng lại, mà là bạn cần chứng minh giá trị rõ hơn, và nên có phương án dự phòng thay vì đặt tất cả vào một lần bốc H-1B duy nhất.

Theo dõi nguồn chính thức thay vì tin đồn

Giữa một môi trường chính sách trôi nhanh như vậy, kỹ năng quan trọng nhất không phải là thuộc lòng con số, mà là biết đọc nguồn. Một phán quyết tòa có thể lật ngược quy định chỉ sau một đêm, và mạng xã hội thì khuếch đại những nửa sự thật nhanh hơn cơ quan chức năng kịp đính chính. Người bình tĩnh nhất trong cơn bão cải tổ H-1B thường là người biết mở đúng trang để kiểm chứng.

• USCIS — thông báo về H-1B, OPT, lịch và phí đăng ký.
• Federal Register — nơi đăng nguyên văn các quy định mới, phân biệt được bản dự thảo và bản cuối cùng.
• Visa Bulletin của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ — cập nhật ngày ưu tiên EB-2, EB-3 mỗi tháng.
• Cổng FLAG của Bộ Lao động Hoa Kỳ (DOL) — tra bậc lương thịnh hành theo ngành và khu vực.
• Văn phòng sinh viên quốc tế và cố vấn DSO của trường bạn — nơi giải thích quy định áp vào đúng trường hợp của bạn.

Khi gặp một tin gây hoang mang, hãy đặt ba câu hỏi. Thứ nhất, quy định đã có hiệu lực chưa, hay mới chỉ là đề xuất? Thứ hai, ngày hiệu lực là ngày nào, và nó áp cho hồ sơ nộp trước hay sau mốc đó? Thứ ba, quy định có đang bị tòa chặn hay tạm hoãn không? Chỉ cần trả lời được ba câu này từ nguồn gốc, bạn đã lọc được phần lớn tin đồn.

Nếu tình huống phức tạp, bạn có thể tham vấn các công ty tư vấn di trú hoặc luật sư di trú được cấp phép để đối chiếu với hồ sơ cụ thể của mình. Điều nên nhớ là ngay cả lời khuyên tốt cũng cần được kiểm lại với văn bản gốc, vì chính sách năm 2026 thay đổi đủ nhanh để một tư vấn đúng hôm qua trở nên lỗi thời hôm nay.

Bạn nên chuẩn bị gì ngay bây giờ

Vậy bạn nên làm gì ngay lúc này? Với sinh viên đang học, việc quan trọng nhất là giữ tình trạng F-1 sạch và chủ động. Đừng đợi tới sát ngày tốt nghiệp mới hỏi về OPT, vì thời gian ân hạn đã ngắn lại và có thêm bước giấy tờ mới.

• Giữ Form I-20 luôn hợp lệ và trao đổi sớm với cố vấn DSO về mốc thời hạn mới.
• Nắm rõ thời gian ân hạn của mình (đã rút còn 30 ngày) để không lỡ hạn nộp OPT.
• Lên lịch nộp Mẫu I-765, và chuẩn bị tinh thần cho bước I-539 nếu rơi vào diện áp dụng.
• Lưu lại toàn bộ giấy tờ nhập cảnh, I-94 và thư mời làm việc một cách ngăn nắp.

Với người đang làm OPT và nhắm tới H-1B, hãy hiểu bậc lương của vị trí mình, vì nó quyết định cơ hội trong cách chọn hồ sơ mới. Trao đổi thẳng thắn với nhà tuyển dụng về kế hoạch bảo lãnh, thời điểm nộp và ai chịu chi phí nào. Song song, giữ một phương án B: nhiều quốc gia khác đang thiếu lao động tay nghề và có lộ trình định cư rõ ràng, đáng để tìm hiểu thay vì đặt cược vào một con đường.

Cải tổ H-1B sẽ còn nhiều khúc quanh trong những tháng tới, và không ai đoán chắc được điểm dừng. Nhưng bạn không cần đoán. Bạn chỉ cần theo dõi đúng nguồn, hiểu đúng nhóm mình thuộc về, và ra quyết định trên dữ kiện thay vì nỗi sợ. Đó là cách đi qua một giai đoạn nhiều biến động mà vẫn giữ được thế chủ động cho con đường của mình.